e-Ochrona zdrowia i pomoc społeczna

Zmiany dla opiekunów osób niepełnosprawnych od 2017 roku 2016-07-28


4 lipca opublikowana została ustawa z dnia 20 maja 2016 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Celem ustawy z dnia 20 maja 2016 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów jest realizacja wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 listopada 2014 r., sygn. akt SK 7/11. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do dnia 13 października 2011 r., w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rodzicowi (opiekunowi faktycznemu), który rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, w sytuacji, gdy drugi z rodziców (opiekunów faktycznych) ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inne dziecko w rodzinie, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W myśl art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu poddanym kognicji Trybunału Konstytucyjnego, tj. obowiązującym w okresie od dnia 1 września 2005 r. do dnia 13 października 2011 r., świadczenie pielęgnacyjnie nie przysługiwało, jeżeli osoba w rodzinie miała ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie.

Powyższy przepis zawierał jedną z negatywnych przesłanek uniemożliwiających uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, w okolicznościach uprawniających do jego przyznania (tj. w przypadku rezygnacji z zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej bądź w razie ich niepodejmowania ze względu na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną). Stanowił on zatem wyraz przyjętej przez ustawodawcę zasady – „jedno świadczenie na jedną rodzinę”, pomijającej, przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno liczbę dzieci niepełnosprawnych legitymujących się stosownym orzeczeniem, jak i liczbę opiekujących się nimi osób, spełniających pozostałe kryteria przyznania tego świadczenia.

W wyroku z dnia 18 listopada 2014 r., sygn. akt SK 7/11, Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne stanowi przejaw szczególnej pomocy udzielanej przez państwo rodzinom, w których są osoby niepełnosprawne, a więc rodzinom znajdującym się na ogół w trudnej sytuacji społecznej, a nierzadko też materialnej. Jak zaznaczył, sytuacja materialna, a także życiowa i społeczna rodzin, w których niepełnosprawność dotyka więcej niż jednego dziecka, jest znacznie trudniejsza niż rodzin mających jedno dziecko niepełnosprawne (większe koszty utrzymania, leczenia, rehabilitacji i nauczania), wymaga zatem odpowiedniej regulacji prawnej. Żadne z rodziców nie powinno być pozbawione możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że drugi rodzic korzysta z takiego świadczenia ze względu na opiekę nad innym dzieckiem. Skoro jedno i drugie z rodziców wywiązuje się ze swoich obowiązków – moralnych i prawnych – wobec ciężko chorego dziecka, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to każde z nich powinno w swych działaniach otrzymywać odpowiednie wsparcie państwa. Powyższe przesądziło o orzeczeniu niekonstytucyjności przedmiotowego przepisu.

Podkreślić należy, że brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2004 r. o świadczeniach rodzinnych, zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny, przestało obowiązywać z dniem 13 października 2011 r. Aktualnie negatywna przesłanka uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego występuje w nieco zmienionej formule, mianowicie przeszkodą do przyznania świadczenia jest zarówno ustalenie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego bądź świadczenia pielęgnacyjnego, jak i przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego albo zasiłku dla opiekuna przewidzianego w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Analogiczna regulacja występuje również w odniesieniu do specjalnego zasiłku opiekuńczego (a więc świadczenia o takiej samej funkcji, przyznawanego opiekunom osób, których niepełnosprawność powstała w wieku dorosłym). Identyczne kryterium zawiera także ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, której przepisy, w aspekcie określenia uprawnień do zasiłku, odsyłają do przesłanek uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wskazanych w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

Tak więc, mimo iż norma zakwestionowana przez Trybunał Konstytucyjny została derogowania z porządku prawnego, w systemie prawnym nadal istnieją przepisy będące przeszkodą do przyznania świadczeń opiekuńczych, w sytuacji gdy jeden z członków rodziny pobiera już takie świadczenie w związku z opieką nad inną osobą.

Z powyższych względów w ustawie z dnia 20 maja 2016 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów uchylono pkt 4 ust. 8 art. 16a (odnoszący się do specjalnego zasiłku opiekuńczego) oraz pkt 4 ust. 5 art. 17 (odnoszący się do świadczenia pielęgnacyjnego). Jednocześnie, w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów dodano przepis, zgodnie z którym ustalenie członkowi rodziny osoby sprawującej opiekę prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego lub świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad inną osobą nie powoduje utraty prawa do zasiłku dla opiekuna.

W myśl przepisów przejściowych, w sprawach o specjalny zasiłek opiekuńczy, świadczenie pielęgnacyjne lub zasiłek dla opiekuna, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, stosowane będą przepisy nowouchwalone.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2017 r.

 

Źródło: prezydent.pl; ISAP